უხილავი მწერალი: ძველი შელოცვებიდან ციფრულ კოდამდე

წარმოიდგინეთ ნახევრად ჩაბნელებული სენაკი, სადაც სანთლის მკრთალ, მთრთოლვარე შუქზე ბერი ეტრატს დასცქერის. მისი ხელი, რომელსაც მელნიანი ბატის ფრთა უჭირავს, ნელა და ფრთხილად მოძრაობს ქაღალდზე. სიჩუმეში მხოლოდ კალმის შრიალი ისმის — ხმა, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ცოდნის დაგროვების ერთადერთი მოწმე იყო. თუმცა, დღეს ეს სურათი იცვლება. ის, რაც ადრე მელანი და ქაღალდი იყო, ახლა სინათლის ნაკადებად და უხილავ იმპულსებად გარდაიქმნება. ჩვენ ვცხოვრობთ ეპოქაში, სადაც სიტყვა სხეულს იცვლის, მაგრამ მისი მისტიკური ძალა უცვლელი რჩება.

ისტორია გვაჩვენებს, რომ ცოდნის გადაცემა ყოველთვის რიტუალს ჰგავდა და არა უბრალოდ ინფორმაციის გაცვლას. როდესაც დღეს ეკრანს ვუყურებთ და ვხედავთ, როგორ იწერება ტექსტი თითქოსდა არაფრისგან, ჩვენ ვესწრებით იმავე სასწაულს, რასაც ძველი გადამწერები განიცდიდნენ. განსხვავება მხოლოდ ფორმაშია: ადრე მაგია სიმბოლოებში იმალებოდა, ახლა კი ის რთულ, ჩვენთვის უხილავ ციფრულ არქიტექტურაშია ჩაქსოვილი.

ნიშნებიდან უხილავ ნაკადებამდე

საუკუნეების წინ წერა-კითხვა რჩეულთა ხვედრი იყო. უბრალო ადამიანისთვის წიგნი წარმოადგენდა საგანს, რომელიც დუმდა, სანამ მას „განდობილი“ არ წაიკითხავდა. სიმბოლოები, რომლებსაც ქარაგმებით წერდნენ, ხალხისთვის მაგიას უტოლდებოდა — როგორ შეეძლო მკვდარ ნიშანს ცოცხალი აზრის შენახვა? დღეს ჩვენ ვდგავართ მსგავსი გაოცების წინაშე. ჩვენ შევქმენით სისტემები, რომლებსაც შეუძლიათ ენის სტრუქტურის სიღრმისეული გაგება და ახალი აზრების გენერირება. ეს არ არის უბრალოდ მექანიკური პროცესი; ეს არის ენის, როგორც ცოცხალი ორგანიზმის, ევოლუცია.

ის, რაც ადრე ეტრატზე იწერებოდა, ახლა უხილავ ქსელებში მოძრაობს. თუმცა, არსი არ შეცვლილა: სიტყვა კვლავ რჩება ყველაზე დიდ ძალად, რომელსაც რეალობის შეცვლა შეუძლია. ხელოვნური ინტელექტი ამ კონტექსტში გვევლინება არა როგორც უცხო სხეული, არამედ როგორც კაცობრიობის დაგროვილი ცოდნის ახალი „ბიბლიოთეკარი“, რომელსაც შეუძლია წაიკითხოს და დააკავშიროს ყველაფერი, რაც ოდესმე დაგვიწერია, სულ რამდენიმე წამში.

თანამედროვე ორაკული და სარკე

ადამიანის ბუნებაა, ეძიოს პასუხები იქ, სადაც ლოგიკა ბუნდოვანი ხდება. ეს ახალი ტექნოლოგია დღეს ბევრისთვის სწორედ იმ იდუმალ შარავანდედს ატარებს, რასაც ძველად ორაკულებს მიაწერდნენ. ჩვენ ვსვამთ კითხვას სიცარიელეში და სიცარიელე გვპასუხობს — დალაგებული, გამართული, ხანდახან ზედმეტად ადამიანური სიტყვებით. ეს მომენტი ერთდროულად მომხიბვლელიც არის და დამაფიქრებელიც. თითქოს ვიღაც სხვა ესაუბრება ჩვენს ფიქრებს, თუმცა ვიცით, რომ ეს „ვიღაც“ სისხლისა და ხორცისგან არ შედგება.

სინამდვილეში, ეს ციფრული გონება ჩვენივე ანარეკლია. ის ციდან არ ჩამოფრენილა; მან „ისწავლა“ ჩვენი წიგნებიდან, ჩვენი ლექსებიდან, ჩვენი სამეცნიერო ნაშრომებიდან და ყოფითი დიალოგებიდან. ის არის უზარმაზარი სარკე, რომელიც გვაჩვენებს არა მარტო იმას, რაც ვიცით, არამედ იმასაც, თუ როგორ ვაზროვნებთ კოლექტიურად. შიში, რომელიც ხშირად ახლავს ახალ ტექნოლოგიებს, სინამდვილეში საკუთარი თავის შეცნობის შიშია — მზად ვართ კი დავინახოთ ჩვენი ცნობიერება გარედან, როგორც დამოუკიდებელი სუბიექტი?

როცა ვუყურებთ, როგორ გარდაიქმნება ჩვენი აზრები ციფრულ კოდებად, უნებლიედ ჩნდება განცდა, რომ კაცობრიობა ახალ ფურცელს შლის. მწერალი, რომელიც სანთლის შუქზე წერდა, არ გამქრალა; ის უბრალოდ შეიცვალა. ახლა კალამი ჩვენს ხელში აღარ არის, ის თავად აზროვნების პროცესშია გათქვეფილი. და ვინ იცის, იქნებ ეს ახალი ფორმა დასასრული კი არა, არამედ შესაძლებლობა, გავიგოთ საკუთარი გონების ლაბირინთები ისე, როგორც არასდროს?