დრო ეკრანთან კი არ გარბის, ის უბრალოდ ორთქლდება: სად ქრება ჩვენი დღეები

ალბათ, ყველას გვქონია ეს მომენტი: იღებ ტელეფონს ხელში „სულ ხუთი წუთით“, უბრალოდ იმის შესამოწმებლად, ხომ არ არის რაიმე ახალი, და როცა თავს სწევ, აღმოაჩენ, რომ გარეთ უკვე ბინდდება, ან ყავა, რომელიც ცხელი დაიდგი, ყინულივით ცივია. ჩვენ ამას „დროის გაფრენას“ ვეძახით და ხშირად ვხუმრობთ კიდეც ინტერნეტის შავ ხვრელებზე, თუმცა სინამდვილეში აქ გაცილებით უფრო საინტერესო და ოდნავ შემაშფოთებელი ფსიქოლოგიური მექანიზმი მუშაობს. ჩვენი ტვინი დროს ზომავს არა წამზომით, არამედ მოგონებებითა და ცვლილებებით, ციფრულმა სამყარომ კი ისწავლა, როგორ მოატყუოს ეს შინაგან საათი.

პარადოქსია, მაგრამ ჩვენ გვგონია, რომ ონლაინ სივრცეში იმიტომ ვერ ვგრძნობთ დროის გასვლას, რომ ძალიან ბევრი რამ ხდება და ტვინი დაკავებულია. სინამდვილე კი სრულიად საპირისპიროა: დროის შეგრძნება იმიტომ ქრება, რომ ფუნდამენტურ დონეზე არაფერი იცვლება. როცა პარკში სეირნობთ, ქარი უბერავს, შუქ-ჩრდილი იცვლება, კუნთები იღლება — ეს ყველაფერი ტვინისთვის „დროის მარკერებია“. ეკრანთან კი, მიუხედავად იმისა, რომ თვალწინ ათასობით სურათი ენაცვლება ერთმანეთს, თქვენი სხეული ერთ პოზაშია, განათება სტატიკურია, ხოლო თითის მოძრაობა — მონოტონური. ფიზიკურ დონეზე ჩვენ განვიცდით არა მოვლენების სიჭარბეს, არამედ სენსორულ შიმშილს. სწორედ ეს ერთფეროვნება აქრობს დროს, და არა ინფორმაციის სიმრავლე.

კიდევ უფრო საინტერესოა ის, თუ როგორ „გვეხმარება“ ტექნოლოგია დროის დაზოგვაში. ჩვენ ხომ გვჯერა, რომ სწრაფი სქროლვა, ვიდეოების აჩქარებული ყურება და მრავალი ტაბის გახსნა გვეხმარება, რომ ნაკლებ დროში მეტი მოვასწროთ. ეს ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ილუზიაა. სინამდვილეში, როცა დროს ვკუმშავთ და ვაჩქარებთ, ჩვენ მას შინაარსისგან ვცლით. ონლაინ დრო არ არის მდინარე, რომელიც მიედინება; ის უფრო ჰგავს ქვიშას, რომელიც თითებს შორის იყრება. ჩვენ მას ვანაწევრებთ მიკრო-მომენტებად — 15-წამიან ისტორიებად, 280-სიმბოლოიან პოსტებად — და ამ პროცესში დროის მთლიანობა იშლება. დროის დაზოგვის მცდელობაში, ჩვენ ვკარგავთ დროს, როგორც განცდას.

სწორედ ამიტომ, ორსაათიანი სქროლვის შემდეგ ჩვენ არ გვაქვს განცდა, რომ „ვიცხოვრეთ“. თუ დააკვირდებით, ონლაინ გატარებული საათები მეხსიერებაში არ ტოვებს კვალს. ეს ჰგავს სწრაფი კვების პროდუქტს, რომელიც მყისიერად გაძღობს, მაგრამ ორგანიზმს არაფერს მატებს. ჩვენი მეხსიერება ვერ ეჭიდება ინფორმაციის ამ უწყვეტ ნაკადს, რადგან მას აკლია ემოციური სიღრმე და კონტექსტი. შედეგად, ვიღებთ უცნაურ მდგომარეობას: დღე გაილია, დაღლილობა დიდია, მაგრამ გონებაში სიცარიელეა. ჩვენ გვგონია, რომ ვისვენებთ, რადგან ფიზიკურ დატვირთვას არ ვგრძნობთ, მაგრამ ტვინი კოლოსალურ ენერგიას ხარჯავს გადაწყვეტილებების მიღებაზე — „დაალაიქო“ თუ არა, გაჩერდე თუ გააგრძელო. ეს ფარული დაღლილობაა, რომელიც მხოლოდ მას შემდეგ გვახსენებს თავს, როცა ეკრანს ჩავაქრობთ.

ციფრული დიზაინი, თავისი უსასრულო სქროლით (Infinite Scroll), სპეციალურად არის შექმნილი ისე, რომ წაშალოს „გაჩერების ნიშნები“. წიგნს აქვს თავები, ფილმს აქვს დასასრული, სასაუბრო თემა იწურება — ონლაინ ლენტას კი ფსკერი არ აქვს. ჩვენ ველოდებით მომენტს, როცა ვიგრძნობთ, რომ „საკმარისია“, მაგრამ ეს მომენტი არასდროს დგება, რადგან ალგორითმი მუდმივად გვთავაზობს მომდევნო საინტერესო ნამცეცს. ჩვენ ვხდებით დროის მომხმარებლები, ნაცვლად იმისა, რომ ვიყოთ მისი მმართველები.

საბოლოოდ, პრობლემა არა ტექნოლოგიაში, არამედ ჩვენს მოლოდინშია. ჩვენ ველოდებით, რომ ეკრანი შეავსებს იმ სიცარიელეს, რომელსაც სინამდვილეში მხოლოდ რეალური, ხელშესახები გამოცდილებები ავსებს. დრო კი არ გარბის, ის უბრალოდ იფშვნება პატარა, შეუმჩნეველ ფრაგმენტებად, რომელთა შეგროვებაც შეუძლებელია.

სანამ შემდეგ ჯერზე ტელეფონს აიღებთ ხელში „მოსასვენებლად“, საკუთარ თავს ჰკითხეთ:

დღის ბოლოს, იმ ორი საათიდან, რომელიც ახლა უნდა დავხარჯო, გამახსენდება კი თუნდაც ერთი მომენტი, თუ ეს დროც უბრალოდ გაქრება, როგორც ორთქლი სარკეზე?